Berlijnse uitsmijter – Strammer Max

Wie in een Berlijns café de kaart doorbladert, stuit er onvermijdelijk op: De Berlijnse uitsmijter – Strammer Max. Een boterham met een onnavolgbaarse naam, een dubieuze reputatie en een smaak die niets te raden overlaat. Geroosterd donker brood, ham, kaas en een spiegelei met een dooier die uitloopt zodra je er je vork in zet. Simpel? Zeker. Maar achter dit bescheiden bordje schuilt bijna een eeuw kroeggeschiedenis, met een “diepgaande” achtergrond.

In dit artikel duik ik in de oorsprong van de Strammer Max: hoe een Saksische volksuitdrukking in de jaren twintig zijn weg vond naar de Berlijnse kroegen, wat de naam eigenlijk betekent, en welke kleurrijke legendes er de ronde doen. Uiteraard met het authentieke recept, zodat je deze Berlijnse klassieker zelf in vijftien minuten op tafel zet — inclusief Spreewalder Gurken, want dat hoort er in Brandenburg nu eenmaal bij.

Hoe maak je een Berlijnse uitsmijter?

Begonnen als een eenvoudig ontbijt in het Oosten van Duitsland heeft de Strammer Max zich ontwikkeld tot een typische pubfood die nu geliefd is in het hele land. Op de details gaan we later in. Maar laten we dit eerst klaarmaken.

Enkele voorbereidingen

Het is een eenvoudig gerecht, dus veel voorbereiding is er niet aan. Neem eerst een tomaat en snij die in schijfjes. de augurkjes kan je in de lengte insnijden, zodat je ze kan laten uitwaaieren. Je kan ze ook in stukjes snijden of gewoon in zijn geheel serveren. Tenslotte snijden we nog wat bieslook fijn voor de afwerking.

De Strammer Max klaarmaken

Om een Strammer Max te maken gebruiken we twee sneden stevig bruin brood. Dit kan roggebrood zijn, of tarwebrood of een gemengd brood. Hoofdzaak het zijn stevige sneden brood die voedzaam zijn. Die gaan we dan lichtjes roosteren. Dit kan in een pan, de oven of in een toaster.

Vervolgens bestrijken we de sneden brood eerst met een laagje boter, dat natuurlijk direct gaat smelten. Dan volgt ook nog een laagje mosterd.

Daarna beginnen we met het beleggen. Eerst volgt de ham. Daarop schikken we dan de schijfjes tomaat. Vervolgens volgen de plakken kaas.

Nu volgt het spiegelei. Smelt daarvoor wat boter in de pan en bak dan de eieren tot het wit stevig is en de dooier vloeibaar.

Nu volgt enkel nog de afwerking. Schik de augurkjes op het eiwit en besprenkel de dooier met de rondjes bieslook.

Wat is een Strammer Max?

Strammer Max is een eenvoudig, hartig gerecht uit de Duitse keuken: een boterham van Mischbrot (Duits mengbrood), belegd met ham, vaak kaas, en bovenop één of twee spiegeleieren. De boterham wordt geboterd of kort in de pan gebakken, de eieren gaan er met een vloeibare dooier bovenop. Meer is het niet — en dat is precies de kracht. Het gerecht hoort oorspronkelijk bij de Saksische en Berlijnse keuken, maar is inmiddels in heel Duitsland bekend als typische “Hausmannskost” en pubfood. Net als onze uitsmijter, die meestal met een luchtig, niet geroosterd brood wordt gemaakt.

Waar komt het vandaan?

Zoals al aangehaald heeft de “Strammer Max” zijn oorsprong in de Oost-Duitse keuken (Berlijn en Saksen). Het stramme verwijst naar het harde geroosterde brood. Max is een gewone doorsneenaam. Het zou in de periode 1920 zijn ontstaan: een stevig ontbijt voor de modale mens. Tot hier de kuise versie.

In Berlijn was het nachtleven in de jaren 1920 zeer levendig. De zogenaamde “Goldene Zwanziger”. En dan kan je nog wel eens iets gebruiken waar je stevig, stijf van wordt. En zo maakte de Saksische uitdrukking voor een stijve penis (Strammer Max) zijn intrede in het Berlijnse kroegleven.

Daarnaast circuleert een kleurrijke legende: een legerkok genaamd Maximilian kreeg per ongeluk een enorme levering eieren binnen en improviseerde dit gerecht als krachtig ontbijt voor zijn soldaten. Als straf — omdat de soldaten daarna meer aan de vrouwen dan aan hun dienst dachten — moest de arme Max urenlang strammstehen (in de houding staan) op de kazerneplaats. Mooi verhaal, maar ook daar is geen historisch bewijs voor.

Strammer Max en zijn broertjes en zusjes

Het succes van de Stramme Max riep een hele familie varianten in het leven: de Stramme Lotte (met gekookte ham in plaats van rauwe), de Strammer Moritz (met salami), de Strammer Otto, en de Kalter Otto (met koude gebraad). Deze namen hebben verder geen betekenis, maar maken het lezen van een menu wel grappig.

Leer meer over Strammer Max in de volgende artikels:

• Strammer Max – Wikipedia (DE).
• Strammer Max (Gartensmutje).
• Mehr als ein belegtes Brot: Strammer Max (Redaktionsnetzwerk Deutschland).

Meer verrassend.ontbijt

Dikwijls wordt deze Berlijnse uitsmijter als ontbijt geserveerd. Maar eigenlijk kan je het op elk moment van de dag eten. Als lunch, avondmaal (Abendbrot in Duitsland), of laat op de avond als je nieuwe energie moet tanken. Maar laat ons een kijken naar enkele andere verrassende ontbijtrecepten waarmee je de dag kan beginnen:

• Gezonde ontbijtcake met havermout, fruit en noten.
• Overnight Biscoff.
• Verloren croissants met chocoladepudding.
• Changua met croutons – Colombiaanse ontbijtsoep.
• Luchtige Mascarpone pannenkoekjes met rood fruit.

De Engelstalige versie van alle recepten op gerechtenweb vind je op surprising.recipes.